OBSERWUJ NASZE SOCIAL MEDIA : FB  TT  IG 

hello world!
19 grudnia 2018

Stalking, czyli uporczywe nękanie

Zjawisko stalkingu definiuje się jako uporczywe nękanie, które powoduje uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia lub istotne naruszenie prywatności. Innymi słowy chodzi o prześladowanie innej osoby czy podszywanie się pod nią w celu wyrządzenia jej szkody – majątkowej lub osobistej O stalkingu w Polsce zrobiło się głośno w 2011 r., kiedy uznano je za przestępstwo i zapisano w kodeksie karnym. Zgodnie z art. 190a k.k. grozi za to kara do trzech lat pozbawienia wolności [1].

Stalking, czyli co?

Stalking może przybierać różne formy:

  • notoryczne wysyłanie SMS-ów,
  • uporczywe wydzwanianie do ofiary, tzw. głuche telefony,
  • rozsyłanie fałszywych informacji i plotek,
  • podszywanie się pod ofiarę,
  • dodawanie obraźliwych komentarzy w serwisach społecznościowych,
  • zamieszczanie zdjęć lub filmów ofiary w Internecie,
  • nawiązywanie kontaktów za pomocą osób trzecich bądź też poprzez wykorzystanie fałszywego profilu na portalu społecznościowym lub w komunikatorze internetowym [2].

Formy stalkingu, które są realizowane za pośrednictwem Internetu, określa się mianem cyberstalkingu. Są one obciążone takimi samymi sankcjami karnymi, jak nękanie w tzw. realu. Można wyróżnić dwie zasadnicze drogi, po których porusza się internetowy prześladowca. Pierwsza dotyczy komunikatorów (WhatsApp, Messenger itp.), forów czy poczty elektronicznej, czyli środków, za pomocą których można przekazywać wiadomości. Druga wiąże się z komentowaniem treści zamieszczanych w mediach społecznościowych (Facebook, Instagram, Twitter, Snapchat itp.).

Przez cyberstalking rozumiemy też udostępnianie bez wiedzy i zgody danej osoby jej zdjęć i informacji o niej (prawdziwych lub nieprawdziwych), instalowanie programów szpiegujących na jej telefonie lub komputerze, niszczenie wiadomości, dokumentów lub wpisów w mediach społecznościowych, tworzenie tzw. antystron na jej temat, a także podszywanie się pod nią – co oznacza kradzież jej tożsamości.

Stalking w liczbach

Niezależnie od tego, czy mówimy o stalkingu online, czy offline, uporczywe nękanie (nazywane też nękaniem emocjonalnym) może stać się udziałem każdego. Mówi się o nim jako przestępstwie powszechnym, które może popełnić dosłownie każdy. Aby jednak doszło do naruszenia prawa, muszą zostać spełnione pewne przesłanki. Zachowanie zostanie uznane za nękanie, jeśli trwa przynajmniej dwa tygodnie i ma charakter ciągły lub powtarzalny. Nie chodzi tu więc o jednostkowe zdarzenia. Ważnym czynnikiem są także negatywne skutki psychiczne, które powoduje u ofiary stalkingu poczucie zagrożenia [3].

W 2007 r. Fundacja Dzieci Niczyje wraz z firmą Gemius S.A. przeprowadziła pierwsze w Polsce obszerne badania dotyczące zjawiska przemocy rówieśniczej z użyciem mediów elektronicznych [4]. Młodzi ludzie w wieku 12-17 lat (łącznie 891 osób) zostali zapytani o różne formy cyberprzemocy, z którą spotkali się osobiście. Okazało się, że ponad połowa z nich (57%) była fotografowana lub nagrywana bez ich zgody, prawie połowa (47%) była obiektem wyzwisk, 16% było szantażowanych w Internecie lub za pośrednictwem telefonów komórkowych. Tylko 14% badanych zgłosiło przypadki opublikowania kompromitujących materiałów, za które w 59% odpowiadali koledzy ze szkoły. Za prawie jedną trzecią ankietowanej młodzieży (29%) ktoś podszywał się w sieci. Przeważnie byli to rówieśnicy, a w co piątym przypadku – nieznajomi.

Jak działa stalker?

Żeby zasłużyć sobie na miano stalkera, sprawca tego typu przestępstwa musi w sposób uporczywy żądać kontaktu, całkowicie ignorując brak woli lub wręcz wyraźny sprzeciw osoby, która jest obiektem jego zainteresowania. Ofiara stalkera otrzymuje niechciane SMS-y, wiadomości z komunikatorów internetowych czy e-maile, a w życiu realnym jest śledzona, podglądana czy obdarowywana niechcianymi prezentami.

Kiedy przestępca angażuje w swoje działania inne osoby, mówimy o tzw. gang stalkingu, czyli nękaniu przez wielu sprawców [5].

Celem stalkera jest przejęcie kontroli nad ofiarą i uniemożliwienie jej funkcjonowania bez swego udziału. Oczekuje całkowitego podporządkowania, które egzekwuje przez wzbudzenie silnego poczucia strachu. Życie w permanentnym lęku skutkuje wycieńczeniem psychicznym, które jeszcze bardziej popycha ofiarę w sidła prześladowcy. W konsekwencji ten zdobywa coraz większą kontrolę nad jej życiem – i tak koło się zamyka.

Typy stalkerów

Psychiatra dr Michael Zona wyróżnił trzy kategorie prześladowców. Różni je motywacja stojąca za wyborem takiej, a nie innej ofiary oraz rodzaj zaburzeń psychicznych [6]. Zdaniem Zony stalker może być:
1) erotomanem (fałszywie przekonanym o tym, że dana osoba jest mu przeznaczona),
2) obsesyjnie zakochany (z obsesją na punkcie ofiary, z którą nie łączą go żadne kontakty intymne),
3) osobą z tendencją do popadania w obsesję (jest dobrze znany ofierze i pozostaje z nią w bliskiej relacji).

Sprawcy należący do pierwszej grupy mogą albo wybierać ofiarę w sposób przypadkowy, albo upatrzyć sobie osobę znaną, celebrytę (wysyłać jej listy miłosne, wiersze, e-maile, swoje zdjęcia czy do niej wydzwaniać), albo obrać za cel kogoś ze swojego środowiska, komu bliskie są podobne sprawy.

Obsesyjnie zakochani stalkerzy chcą na różne sposoby zwrócić na siebie uwagę. Wmawiają sobie, że łączą ich z ofiarą bliskie relacje, choć tak naprawdę są to jedynie wytwory ich wyobraźni. Zdaniem dr. Zony do tej grupy mogą należeć okazjonalni znajomi ofiary oraz osoby z jej najbliższego grona znajomych.

Do trzeciej kategorii należą stalkerzy, którzy dobrze znają ofiarę i utrzymują z nią bliskie kontakty, np. mieszkają w jednym domu. Prześladowanie w tym wypadku może przejawiać się przemocą fizyczną, psychiczną czy seksualną.

Jestem ofiarą stalkera

Każdy, kto jest w jakiś sposób nękany, powinien zastosować się do kilku prostych zasad [7]. Jeśli dręczenie polega na wysyłaniu wiadomości czy komentowaniu treści w Internecie (np. w sposób oszczerczy czy ośmieszający), należy odpowiedzieć tylko raz, żądając zaprzestania tego typu działań. Jeżeli sprawca jest nam osobiście znany, poinformujmy go – w towarzystwie zaufanego świadka – że nie życzymy sobie od niego żadnych wiadomości.

Warto zachować spokój i nie wdawać się w pyskówki ani w żaden sposób reagować na przemoc słowną, która może być konsekwencją jasnego, chłodnego komunikatu. Za osobą nękaną stoi kodeks karny i śmiało można się na niego powołać [8]. Stalking jest przestępstwem i jako takie może być ścigane przez odpowiednie organy. Dobrze więc zachować wszystkie otrzymane od niego wiadomości, aby w razie potrzeby przedstawić w sądzie twarde dowody.

Liczy się zdecydowane działanie oraz świadomość, że stalker sam z siebie nie zaniecha prześladowania. Łudzenie się, że nękanie nagle ustanie, nic nie da – o stalkingu należy od razu powiadomić policję. W dobie cyberprzestępczości warto też sprawdzić, czy sprawca nie zainstalował nam oprogramowania szpiegującego. Na rynku są dostępne programy monitorujące i zapewniające ochronę wrażliwych danych. Jeżeli okaże się, że komputer został zainfekowany, najważniejsze jest usunięcie szpiega, a dopiero w dalszej kolejności zmiana haseł.

Jak chronić dziecko?

Wirtualny stalking może ewoluować w fizyczne prześladowanie. Trzeba jednak pamiętać, że jest to zależność dwustronna – fizyczne prześladowanie może zostać poszerzone o cyberstalking. Badania pokazują, że istnieje korelacja między zachowaniami online i offline. Dlatego tak ważne jest czuwanie nad bezpieczeństwem dziecka zarówno w rzeczywistości realnej, jak i wirtualnej.

Dzieci potrzebują wsparcia rodziców, a także oparcia w grupie rówieśniczej. Jest to skuteczna forma ochrony, ponieważ silne grono przyjaciół potrafi zdusić w zarodku początki prześladowania – dając jasny sygnał, że na nie się nie zgadza. Poza tym dzieci mające przyjaciół rzadziej padają ofiarą stalkingu [9], [10], [11].

Nie do przecenienia jest także rola rodziców i ich osobisty przykład. Dziecko łatwiej przyswoi sobie nawyk nieudostępniania nikomu haseł do różnego rodzaju kont, jeśli widzi, że mama i tata również zachowują je dla siebie. Dobrze jest także wyrobić sobie nawyk częstej zmiany haseł (optymalnie raz w miesiącu) i tego też nauczyć swoje pociechy.

Warto porozmawiać z dziećmi o niebezpieczeństwie, jakim jest stalking, oraz o treściach udostępnianych w Internecie. Dzieci często bezrefleksyjnie dzielą się informacjami o sobie i bliskich, zdjęciami czy filmikami. Nie zwracają uwagi na potencjalne skutki, np. że dane te mogą być gromadzone przez obce osoby. Uwrażliwienie ich na ryzyko z tym związane może okazać się lepsze niż jakiekolwiek inne środki zapobiegawcze.

[1] J. J. Mrozek, M. Golińska-Konecko, Przestępstwo stalkingu wobec osób powszechnie znanych, [w:] Media – Kultura – Komunikacja Społeczna, nr 11/2, Wydawnictwo UWM, Olsztyn 2015, s. 74.
[2] A. Brosch, Media społeczne jako przestrzeń przemocy rówieśniczej, [w:] Kognitywistyka i Media w Edukacji, nr 1/2014, s. 30.
[3] P. Furman, Próba analizy konstrukcji ustawowej przestępstwa uporczywego nękania z art. 190a k.k. Zagadnienia wybrane, [w:] Czasopismo prawa karnego i nauk penalnych, nr 3/2012, s. 44.
[4] Łukasz Wojtasik, Przemoc rówieśnicza a media elektroniczne (raport z badania),
http://fdds.pl/wp-content/uploads/2016/05/Wojtasik_Przemoc_rowiesnicza_a_media_elektroniczne.pdf.
[5] J. Skarżyńska, Stalking: od miłości do zbrodni – nowe wyzwanie dla psychologii, kryminologii i zespołów interdyscyplinarnych przeciwdziałających przemocy, [w:] Psychologia na rzecz bezpieczeństwa Publicznego, pod red. E. Szafrańskiej i A. Szołtek, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie, Szczytno 2009, s. 6.
[6] 1993, za: Davis, Chipman, 1997 [w:] K. Tomaszek, Stalker – psychologiczna charakterystyka sprawców przestępstw „uporczywego nękania”, Lublin 2012, s. 144.
[7] Jak reagować na cyberprzemoc. Poradnik dla szkół, Wydanie II Poprawione, red. Łukasz Wojtasik, Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, 2017.
[8] Art. 190a § 1 Kodeksu karnego z d. 6 czerwca 1997 r. i jego nowelizacji z 2011 r.: Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia lub istotnie narusza jej prywatność podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech.
[9] Życie młodych ludzi online i offline – dr hab. Jacek Pyżalski, prof. UAM, wykład zarejestrowany podczas XI Międzynarodowej Konferencji Bezpieczeństwo dzieci i młodzieży w internecie, Warszawa 2017.
[10] J. Pyżalski, Przemoc rówieśnicza w szkole – badania retrospektywne studentów pedagogiki, Poznań 2015, s. 189.
[11] Przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej w szkole – krytyczny przegląd stosowanych rozwiązań, J. Pyżalski, [w:] Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, vol. 17, nr 1/2018, s. 41.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *